شهرستان نقده :
شهرستان نقده در 100 كيلو متري جنوب و جنوب شرقي مركز استان موکریان بين شهرستانهاي اروميه، اشنويه، پيرانشهر و مهاباد واقع گرديده است و از شمال به درياچه اروميه محدود مي‌گردد. اين شهرستان داراي دو بخش به نامهاي محمديار و مركزي است و چهار دهستان دارد. بخش محمد يار با دهستانهاي المهدي و حسنلو و بخش مركزي با دهستانهاي بيگم قلعه و سولودوزو (نامی مغولی است) است.
ويژگيهاي جغرافيايي طبيعي شهرستان نقده :
ـ موقعيت، حدود وسعت شهرستان نقده :
شهرستان نقده با وسعت 087/1050 كيلومتر مربع حدود 67/2 درصد از استان را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان در محدوده ارتفاعي 1000 تا بيش از 2000 متر از سطح دريا قرار گرفته و شيب متوسط وزني آن 10 درصد محاسبه گرديده است و در مختصات جغرافيايي َ22 و ْ45 طول شرقي و ً57 , ْ36 عرض شمالي از نصف‌النهار گرينويچ قرار گرفته است.
آمار:
به استاد آمار سرشماري نفوس ومسكن سال 1375 جمعيت شهرستان 110257 نفر و 20781خانوار بوده و در مجموع 65 درصد جمعيت شهري و 28 درصد جمعيت روستايي و 7 درصد جمعيت عشايري هستند. برآورد جمعيت شهرستان درحال حاضر111357 نفراست كه تقريباً بصورت همگن 50% آن زن و 50% مرد مي باشد ، جمعيت شهري 75399 نفر ( 8/67% ) و جمعيت روستائي 35958 نفر(2/32% ) ملا حظه ميشود كه رشد جمعيت شهري بدليل مهاجر پذيري از روستا هاي اطراف ، با نرخ 3 تا 5/3 درصد افزايش و جمعيت روستائي با رشد منفي ( 1 – تا 5/1 - درصد ) مواجه است .از نظر تركيب سني 25% جمعيت كمتر از ده سال و 35/40% جمعيت كمتر از 15 سال و 79/55 % جمعيت 15 تا 64 ساله 16/3% 64 ساله و بيشترهستند
45/67% از جمعيت شهرستان باسواد و توزيع آن در شهر 78 % ودر روستاها 57% مي باشد
تركيب قوميتي اين شهرستان شامل دو قوم آذری ( شيعه (45% )) و كرد ( سني (55% )) و زبانهاي آنها نيز آذری و كردي مي باشد .
تاريخچه شهرستان نقده :
شهر نقده مركز شهرستان نقده در استان موکریان با پهنه اي حدود 10 كيلومتر مربع در جنوب استان در 36 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 22 دقيقه طول خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد . براساس كاوشهاي باستان شناسي شكل گيري آن را حدود 7000 سال پيش از ميلاد تخمين مي زنند تپه حسنلو نيز با قدمت 6000 ساله كه بعنوان يكي از رئوس مثلث فرهنگي استان مطرح است در 9 كيلو متري شمال شرقي شهر نقده و 12 كيلو متري جنوب غربي درياچه اروميه نمايانگر ارزش باستاني منطقه مي باشد . در دشت نقده ، روستايي به نام نقده وجود داشته كه مي تواند از دو ريشه باشد نخست از واژه «نه قه دێ »به معنی روستای لاکپشت آبی (در زبان کُردی) و ديگري با تلفظ نقيده به معناي « آبادي نقي خان » آمده است شهرستان نقده از شمال به شهرستان اروميه ، از غرب به اشنويه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پيرانشهر محدود مي شود . آثار باستاني زيادي در تپه و روستاي حسنلو در چند كيلومتري غرب نقده پيدا شده است . گورهاي سنگي ، سفالهاي بسيار مانند قوري و ظروف با نقوش بسيار زيبا و مهمترين آنها جام زرين حسنلو متعلق به 700 سال پيش از ميلاد از آن جمله اند .جام زرين حسنلو با نقوش بي نظير و با 950 گرم وزن در سال 1337 از اين تپه كشف شده و مربوط به دوره چهارم سكونت ادوار دهگانه در اين تپه است كه داراي شهرت بين المللي است ضمناً در ادوار تاريخي منطقه سندوس محل زندگي اقوام مادی ( ايلات کُرد) قرار گرفته. اين ناحيه در گذر تاريخ خود ، مورد استفاده و سكونت آشوري ها ، مادها ، ماناها و تركان بوده است . در زمان پادشاهي فتحلي شاه قاجار ، ايل قره قالپاق نیز از قفقاز به اين سرزمين مهاجرت كرده و در آن به دامداري و كشاورزي پرداخته اند و بابت استفاده از چراگاههای کردستان سالیانه مبلغ 12000 تومان به شاه وقت می پرداختند شواهد انکار ناپذیر دال بر اینکه مغولان مهاجر به این سرزمین بوده اند به قدری زیاد است که در حوصله این پست نمی گنجد.
- مشخصات شهرستان:
تعداد شهرهاي تابعه : دو شهر( شهرنقده - شهر محمديار)
تعداد بخشهاي تابعه به تفكيك دهستانهاي مربوط : 2 بخش : بخش مركزي(دهستان سولودوزو وبيگم قلعه) ، بخش محمديار ( دهستان حسنلو و شهرك المهدي )
نام نقده ريشه هاي با مسمایي دارد.
نقي ده = يعني روستاي نقي . نقي نام نقي خان مالك زمان قاجار و حكومت پهلوي بود.
نغاداي = نام فرمانده مغولي حاكم بر حيطه شهر نقده بوده است .

نقده = روستای لاکپشت آبی که حاکی از آن است که این منطقه لاکپشت های آبی فراوانی داشته و دارد که در زبان کُردی به آن نقه ( نَقَ    نه قه)می گویند.
سولودوزو : نام فرمانده مغولي حاكم بر حيطه شهرستان نقده . هر چند این نام سندیت ندارد زیرا که در زمان منطقه کنونی نقده شهر نبوده که مغولان نام بر آن بگذارند ولی برادران آذری بسی به این نام ساختگی می نازند در حالی که در زمانهای گذشته حتی راهدهنه (رادانه) از نقده ی بزرگتر و مشهورتر بوده است.
اين شهرستان داراي جاذبه هاي متعددي براي جذب توريست دارد .
- دره سرسبزسلطان يعقوب ، كه درفصول بهاروتابستان پذيراي حضور طبيعت دوستان وكوهنوردان مي باشد و چشمه بالاي دره هر خسته از راه رسيده را بخود جلب مي نمايد ودرچهار كيلومتري جنوب شهر نقده و در جوار روستاي بالقچي قرار دارد.
- تفرجگاه حه وت کانی ، كه با مساعي فرمانداري و شهرداري بازسازي و همه ساله پذيراي جمع كثيري از گردشگران مي باشد و داراي شهر بازي و كمپهاي اقامتي نيز مي باشد ودر 3 كيلومتري جنوب غربي شهر نقده و در قسمت شرقي سلطان يعقوب واقع است .
- ساحل سرسبز و پر از باغهاي ميوه رودخانه گادر از كوههاي غربي شهر اشنويه سرچشمه گرفته ودر حومه نقده از روستاي جاشيران شروع و با طي مسافتي بالغ بر20 كيلومتربه شهر نقده رسيده و از قسمت شمالي شهرمي گذرد و پس از طي15 كيلو متر به شهر محمديار رسيده واز وسط شهر گذشته و در نهايت با طي 15 كيلو متر ديگر به روستاي مميند منتهي و از آنجا وارد حومه روستاي داشخانه شده و به در ياچه اروميه سرازير مي شود لازم به ذكر است روستاي جاشيران در مسير جريان رودخانه اولين روستا و مميند آخرين روستاي شهرستان مي باشد .
- چشمه هاي جوشان و معدني شيخ معروف كه آب آن شافي امراض پوستي مي باشد ودر قسمت جنوب شرقي شهرستان واقع ودر كيلومتر پنجم سه راه محمديار بطرف مهاباد تابلوي راهنماي آن نصب شده است .
- ساحل درياچه اروميه كه در فصل تابستان پذيراي خيل عظيمي از مسافرين ميباشد و آثار اسكله بندر حيدر آباد هنوز هم در ساحل جنوبي درياچه كه حومه شهرستان نقده ميباشد جلب توجه مي نمايد.
- ساحل درياچه سد حسنلو كه قسمت شمال شرقي آن مسير جاده قدیمی اروميه – نقده و مهاباد است و جاده اروميه نقده از قسمت شمال غرب مدتی است که مورد بهره بهداری قرارگرفته و از طريق هر دو جاده مسافرين درياچه آب شور اروميه مي توانند به ساحل درياچه آب شيرين دسترسي داشته باشند .
- تالاب هاي بين المللي ، سيران – يادگارلو – حسنلو و… كه سالانه مأ من مناسبي براي پرندگان مهاجر و محلي مي باشند ودر قسمت شمال شرقي شهرستان واقع و از1 كيلومتري شرق سه راه محمديار شروع و تا ساحل درياچه اروميه پراكنده اند .
- تپه باستاني و تاريخي حسنلو كه جام زرين از آن تپه كشف شده است در 7 كيلومتري شمال شهر نقده قرار دارد و تپه در دست كاوش اسلام آباد كه در مسير تپه حسنلو و در فاصله 4 كيلومتري شهر است و 23 تپه كاوش نشده ديگر. پل تاريخي مميند كه مربوط به دوره صفويان مي شود و درانتهاي حوزه شرقي شهرستان قرار دارد و فاصله آن از سه راه محمديار حدود 10 كيلومتر است .
تپه حسنلو :
تپه حسنلو يك مكان با اهميت تاريخي است . اين محوطه در مجاورت روستايي به همين نام و در غرب شهرستان نقده ، در دشت معروف به « سندوس » قرار دارد ، يك دوره كاوش در آن مربوط به سال 1934 ميلادي است كه توسط ايرانيان به انجام رسيد ، در سال 1936 « سراورل انيشتين » باستان شناس معروف چندين گمانه مطالعاتي روي آن زد . مجدداً تپه توسط دو نفر باستان شناس ايراني موسوم به راد و علي حاكمي در سال 1947 كاوش شد . اما حفرات علمي در اين محوطه توسط آقاي پروفسور « رابرت دايسون » از موزه دانشگاه پنسيلوانيا انجام گرفت كه بعد از لايه نگاري ، عمدتاً در دوره اي كه به حسنلو 4 معروف است متمركز يافت . حسنلو در اين دوره مركز پادشاهي كوچكي کُردی در شمال غرب ايران بود كه در سالهاي پاياني قرن نهم پيش از ميلاد بدست منوا پادشاه اورارتو ويران و به آتش كشيده شد . حمله غافلگيرانه همراه با آتش سوزي اورارتويي باعث ويراني سريع ساختمانها و دفن بخشي از ثروت پادشاهي در آنجا گرديد . در حسنلو معماري سنگي متشكل از دژ با برجهاي چهارگوش ، معابد متعدد ، محوطه هاي باز براي اجتماعات مذهبي و نيز قربانگاه و من حيث المجموع تركيبات ساختماني متعدد متنوعي بدست آمده است . جام زرين حسنلو مهمترين دستاورد اين كاوش محسوب مي گردد كه هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي شود .در اين شهرستان، علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي تاريخي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد. تپه محمديار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دينخواه ، تپه كويك، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه ميرآباد، تپه گرد ، تپه شيخ معروف، تپه حاجي فيروز، تپه تادر، تپه كهريزه عجم، تپه ورزنه، تپه شيخ احمد، تپه باراني ، تپه امينلو، تپه اسلام آباد، تپه تابيه، تپه قلات، تپه حسينعلي خان، تپه قارنا، تپه آقابيگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه پيزدلي، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران ...
ـ كوههاي شهرستان نقده :
شهرستان نقده با توجه به موقعيت خاص توپوگرافي در جلگه واقع شده است و تپه‌هاي با ارتفاع كم كه پايكوه سلسله جبال زاگرس در منطقه اشنويه را تشكيل مي‌دهند. كوههاي مهم شهرستان نقده عبارتند از : كوه قره داغ با ارتفاع 1652 متر سلطان يعقوب با ارتفاع 2149 متر و كوه بابا حسن، كاني رش سرشاخان، كوه خوُرنج، قلات ماران ...

ـ منابع آب شهرستان نقده :
منابع آب شهرستان نقده در 3 بخش عمده آبهاي سطحي (رودها)، آبهاي زير زميني (چشمه ها, قنا ت, چاه‌ها) و آبهاي راكد (سدها, تالابها, درياچه‌ها) بررسي مي‌نمائيم.
ـ آبهاي سطحي شهرستان نقده :
ـ رودخانه‌ها :
در شهرستان نقده رودخانه گادر و چوم ( رودخانه)بالقچی جاري هستند،
اين رودخانه گادر يكي از رودخانه‌هاي دائمي شهرستان نقده بوده و از ارتفاعات مرزي ايران و عراق سرچشمه مي‌گيرد و پس از دريافت شاخه‌هاي متعدد از دشت اشنويه عبوركرده و وارد دشت نقده مي‌گردد، در اين دشت قسمتي از آب رودخانه توسط كانال احداث شده توسط آب منطقه‌اي استان موکریان وارد سد حسنلو (تالاب حسنلو) شده و بقيه در مسير اصلي رودخانه و پس از گذشتن از محمديار و جاده اروميه، مهاباد و روستاهاي درگه سنگي، گرده قيط و مميند از محل نيزارهاي گرده قيط و مميند و پاي كوه بوغه داغ وارد باتلاق جنوبي درياچه اروميه مي‌گردد و وسعت حوزه آبريزي رودخانه گدار 2103 كيلومتر مربع و مجموعه آبدهي سالانه 9/237 ميليون متر مكعب برآورد گرديده است. ولی رودخانه بالقچی که مزارع قسمت جنوبی شهرستان را آبیاری می کند در چند سال آخیر آب آن کم شده و حتی در فصلهایی از سال خشک می شود.

وضعيت بخش كشاورزي در شهرستان نقده :
ـ امور زراعي و باغي :
بر اساس آمار منتشره از سوي جهاد كشاورزي استان موکریان در سال 1379 ، جمع كل اراضي كشاورزي اين شهرستان 40749 هكتار مي باشد كه از اين مقدار 20/55 درصد (22495 هكتار) بصورت ديم و 53/33 درصد ( 13664 هكتار ) بصورت آبي كشت مي شوند . كل توليدات اين شهرستان در سال زراعي 1379 ـ 1378 ، 244677 تن بوده است كه 11/71 درصد آن توليدات زراعي و 89/28 درصد ديگر توليدات باغي مي باشد و اين شهرستان از لحاظ اراضي كشاورزي ، توليدات زراعي و باغي به ترتيب در رتبه هاي هشتم و پنجم و چهارم استان قرار دارد . همچنين اين شهرستان در توليد نخود در مقام دوم و در توليد چغندر قند و لوبيا و گلابي و گردو در مقام سوم استان قرار دارد .
دام ، طيور و زنبور عسل :
بر اساس آمار جهاد كشاورزي استان در سال 1379 ، تعداد زنبورستانهاي اين شهرستان 61 واحد مي باشد كه 11476 كندو در آنها نگهداري مي شود . از اين ميزان كندو 40/76 درصد ( 8768 عدد ) كندوي مدرن و 60/23 درصد ( 2708 عدد ) كندوي بومي مي باشند . ميزان توليد عسل در اين شهرستان در سال 1378 ، 490240 كيلوگرم مي باشد كه 63/91 درصد توسط كندوهاي مدرن و 37/8 درصد توسط كندوهاي بومي توليد شده است . اين شهرستان با دارا بودن 25/2 درصد زنبورستان ، 30/3 درصد كندوي مدرن ، 96/4 درصد كندوي بومي و 33/54 درصد در توليد عسل از كل استان به ترتيب در رتبه هاي يازدهم و ششم و ششم و اول استان قرار دارد .
ميزان توليد گوشت سفيد مرغ در سال 1378 در اين شهرستان 78/2731 تن بوده است كه 42/2693 تن آن از طيور صنعتي و 65/31 تن از طيور سنتي و 71/6 تن از ساير ماكيان تهيه شده است . اين شهرستان با دارا بودن 54/8 درصد از كل توليد گوشت سفيد مرغ استان از لحاظ توليد اين فرآورده در رتبه چهارم استان قرار دارد . باز بر همين اساس ميزان كل توليد تخم مرغ در اين شهرستان در سال 1378 ، 05/517 تن بوده است كه 82/385 تن آن توسط طيور صنعتي 04/113 تن توسط طيور سنتي و 19/18 تن از ساير ماكيان توليد شده است . از كل توليدات تخم مرغ در استان ، 17/5 درصد در اين شهرستان توليد مي شود و اين شهرستان از اين لحاظ در رتبه هفتم استان قرار دارد .
در سال 1378 در اين شهرستان 168000 راس گوسفند و بره ، 18548 راس بز و بزغاله ، 27720 راس گاو بومي ، 3034 راس گاو دورگ 783 راس گاو اصيل ، 23724 راس گاوميش ، 1460 راس تك سميها و 53 راس شتر وجود داشته است . اين شهرستان از لحاظ دارابودن گاوميش در مقام دوم استان قرار دارد و از لحاظ دارا بودن شتر در مقام سوم استان قرار دارد .
ميزان توليد گوشت قرمز اين شهرستان در سال 1378 ، 69/2444 تن مي باشد كه بيشتر توسط گوسفند و بره ، گاوبومي ، گاوميش توليد شده است . همچنين ميزان توليد شير خام در اين شهرستان 94/25744 تن مي باشد كه بيشتر توسط گاو ميش و گاو بومي و گاو اصيل توليد شده است . اين شهرستان از لحاظ توليد گوشت قرمز و شير خام به ترتيب در رتبه هاي هشتم و ششم استان قرار دارند .
ـ امور شيلات و كرم ابريشم :
بر اساس آمار منتشر شده از سوي اداره شيلات استان در سال 1379 ، تعداد مزارع پرورش ماهي اين شهرستان 11 واحد مي باشد كه از اين ميزان 3 واحد به توليد ماهيان گرم آبي مي باشد و 8 واحد ديگر استخرهاي دو منظوره سردآبي مي باشند كل مساحت فعال پرورش ماهيان گرم آبي و استخر دو منظوره سرد آبي به ترتيب 5/19 و 05/1 هكتار مي باشد كه از اين ميزان مزارع 6/34 تن ماهي استخرهاي دو منظوره سرد آبي و 5 تن ماهي گرم آبي برداشت شده است . اين شهرستان از لحاظ توليد ماهيان گرم آبي در رتبه چهارم استان قرار دارد .
منابع فعال طبيعي و نيمه طبيعي اين شهرستان براي پرورش ماهيان گرم آبي (كپور ، آمور ، فيتوفاگ و...) 1 واحد مي باشد كه يك رودخانه مي باشد و توليد آنها در سال 1379 ، 30 تن بوده است . اين شهرستان از لحاظ دارا بودن منابع طبيعي و نيمه طبيعي براي پرورش ماهيان گرم آبي در رتبه ششم استان قرار دارد . در اين شهرستان از منابع آبهاي طبيعي و نيمه طبيعي براي توليد ماهي سرد آبي استفاده نمي شود . همچنين در اين شهرستان كرم ابريشم پرورش داده نمي شود .
وضعيت بخش صنعت در شهرستان نقده :
بر اساس سرشماري عمومي صنعت و معدن در سال 1373 ، تعداد كل كارگاههاي صنعتي شهرستان 6110 واحد مي باشد كه 5953 واحد آن كارگاه كوچك 157 واحد ديگر جزو كارگاههاي بزرگ مي باشند . سهم اين شهرستان از كل كارگاههاي استان ، كارگاههاي بزرگ و كارگاههاي كوچك به ترتيب 04/7 ، 42/6 و 06/7 درصد مي باشد اين استان از لحاظ داشتن كارگاههاي بزرگ و كوچك به ترتيب در رتبه هفتم و پنجم قرار دارد . از كل 6110 واحد كارگاه صنعتي در اين شهرستان 5862 واحد كمتر از 6 نفر كاركن ، 91 واحد ما بين 9 ـ 6 نفر كاركن 144 واحد مابين 49 ـ 10 نفر كاركن و 13 واحد بيشتر از 50 نفر كاركن دارند .
تعداد پروانه هاي بهره برداري صادر شده از سوي اداره كل صنايع استان تا پايان سال 1379 در اين شهرستان 3 فقره مي باشد . كه باعث ايجاد اشتغال به تعداد 30 شغل و سرمايه گذاري بالغ بر 1683 ميليون ريال شده است . اين شهرستان از لحاظ پروانه بهره برداري صادر شده در رتبه پنجم قرار دارد .
شهرك صنعتي نقده :
اين شهرك در كيلومتر 5 جاده نقده ـ محمديار قرار دارد مساحت كل شهرك 30 هكتار ، مساحت زمين صنعتي 72/17 هكتار و تعداد قطعات تقسيم شده 2 قطعه مي باشد . تعداد واحدهاي به بهره برداري رسيده در اين شهرك ، 3 واحد و تعداد شاغلان در اين شهرك 37 نفر مي باشند . در اين شهرك صنعتي از كل كارگاهها 1 واحد در صنايع نساجي ، 2 واحد در صنايع مواد غذايي فعاليت مي كند . شهرك صنعتي نقده از لحاظ تعداد واحد صنعتي هفتم و ميزان اشتغال هشتمين شهرك صنعتي استان آذربايجان غربي مي باشد .
وضعيت بخش معدن در شهرستان نقده :
در سال 1380 تعداد معادن فعال اين شهرستان 5 واحد مي باشد كه عمده ترين ماده معدني استخراج شده از اين معادن شامل مرمراونيكس و مرمرآراونيت و سنگ چيني و سنگ تزئيني مي باشد . ميزان كل سرمايه گذاري انجام شده در معادن اين شهرستان 31/3653 ميليون ريال مي باشد . بيشتر سرمايه گذاريها در استخراج مواد معدني سنگ تزئيني و سنگ چيني و مرمراونيكس صورت گرفته است . بيشترين ذخاير معدني در اين شهرستان مرمراونيكس و مرمرآراونيت و سنگ تزئيني مي باشد . اين شهرستان از لحاظ تعداد معادن در رتبه ششم و ميزان سرمايه گذاري انجام شده در معادن در رتبه ششم استان قرار دارد .
بازارهاي محلي شهرستان نقده :
تعداد بازارهاي موجود در شهرستان 1 عدد مي باشد كه اجناس شامل دام زنده ، فرآورده هاي دامي ، پوشاك ، فرش ، صنايع دستي ، لوازم خانگي ، خشكبار ، خواربار ، حبوبات ، غلات و كفش و ارزاق در اين بازارها عرضه مي شود قدمت اين بازارها 70 سال مي باشد . پر‌رونق‌ترين فصل بازار ، فصل پائيز و كم رونق ترين فصل بازار فصل زمستان مي باشد و بيشتر اين بازارها در روز جمعه برگزار مي شود . مالكيت زمين بازار تحت اختيار بخش دولتي مي باشد . حجم معاملات اين بازار حدود چهارصد ميليون تومان در روز ميشود